حلال تمیزکننده و انواع آن

حلال‌های تمیزکننده، به مواد شیمیایی اطلاق می‌شود که برای پاک کردن آلودگی‌ها، چربی‌ها و لکه‌ها از سطوح مختلف استفاده می‌شوند. این حلال‌ها در صنایع مختلف و همچنین در کاربردهای خانگی بسیار رایج هستند.

انواع حلال‌های تمیزکننده

1. حلال‌های آلی : شامل ترکیباتی مانند استون، تولوئن و بنزن که برای پاک‌کردن لکه‌ها و چربی‌ها مؤثرند.
2. حلال‌های غیرآلی :  مانند آب و ترکیبات اسیدی و قلیایی که برای تمیز کردن سطوح مختلف به کار می‌روند.
3. حلال‌های مبتنی بر آب : این حلال‌ها معمولاً ایمن‌تر هستند و در صنایع غذایی و دارویی استفاده می‌شوند.

کاربردها

حلال‌های تمیزکننده در زمینه‌های مختلفی کاربرد دارند، از جمله:

• صنایع خودروسازی: برای تمیز کردن قطعات و تجهیزات.
• صنایع الکترونیک: برای پاک کردن مدارها و قطعات حساس.
• آزمایشگاه‌: برای آماده‌سازی و تمیز کردن ظروف آزمایشگاهی.
• کاربرد خانگی: مانند پاک کردن سطوح، لکه‌ها و چربی‌ها.

مزایا و معایب

مزایا

• قدرت پاک‌کنندگی بالا: حلال‌های تمیزکننده معمولاً قدرت بالایی در حذف آلودگی‌ها دارند.
• سرعت عمل سریع: این حلال‌ها به سرعت عمل می‌کنند و زمان کمتری برای تمیزکاری نیاز دارند.
• تنوع در نوع و کاربرد: انواع مختلفی از حلال‌ها برای کاربردهای مختلف موجود است.

معایب

• نگرانی‌های زیست‌محیطی و بهداشتی: برخی از حلال‌ها ممکن است برای محیط زیست و سلامت انسان مضر باشند.
• احتمال واکنش با پلاستیک‌ها و مواد دیگر : برخی حلال‌ها ممکن است با مواد دیگر واکنش نشان دهند.
• بوی قوی و ناخوشایند : بوی برخی از حلال‌ها ممکن است ناخوشایند باشد و نیاز به تهویه داشته باشد.

حلال‌های پاک‌کننده نفتی

با افزایش محبوبیت مواد شیمیایی پاک‌کننده مبتنی بر آب و فناوری‌های حلال‌های چربی‌زدا، بحث میان پاک‌کننده‌های مبتنی بر آب و حلال همچنان ادامه دارد.

نکات کلیدی

• نیازهای تمیزکاری خاص : شرکت‌هایی که نیازهای تمیزکاری خاصی برای کاربردهای صنعتی و دقیق دارند، باید تصمیم بگیرند که کدام نوع حلال برای فعالیت‌ها و تجارت آن‌ها مناسب‌تر است.
• حلال‌های پاک‌کننده نفتی : این حلال‌ها به طور خاص در صنعت نفت و گاز برای تمیز کردن تجهیزات و فرآیندها مورد استفاده قرار می‌گیرند.

انواع حلال‌های چربی‌زا

حلال‌های چربی‌زا از پرمصرف‌ترین پاک‌کننده‌های صنعتی در جهان هستند و به دو دسته اصلی تقسیم می‌شوند: **مبتنی بر آب** و **مبتنی بر حلال**. این حلال‌ها با حل کردن آلودگی و تجزیه آن به ذرات کوچکتر عمل می‌کنند و مزیت تمیز کردن سریع را دارند.

پاک‌کننده‌های مبتنی بر حلال

**پاک‌کننده‌های مبتنی بر حلال** به دلیل قدرت پاک‌کنندگی بالا در کاربردهای صنعتی محبوب هستند. آن‌ها قادرند چربی‌های غلیظ و خشک‌شده، شار لحیم‌کاری و گریس را به‌راحتی حذف کنند.

نمونه‌های قوی حلال‌های مبتنی بر حلال:

• استون
• متیل اتیل کتون
• تولوئن
• متیل استات
• تری کلرواتیلن (TCE)

حلال‌های ملایم‌تر:

• ایزوپروپیل الکل
• گلیسیرین
• پروپیلن گلیکول

این حلال‌ها می‌توانند با سرعت تبخیر متفاوت، بوهای مختلف و ویژگی‌های متفاوتی از لحاظ ایمنی برای پلاستیک وجود داشته باشند.

تری‌کلرواتیلن (Trichloroethylene)

تری‌کلرواتیلن، یک مایع بی‌رنگ و قابل اشباع با بوی شیرین است که در دمای اتاق مایع می‌باشد. این ماده دارای نقطه جوش حدود ۸۷.۲ درجه سانتی‌گراد و چگالی بالاتری نسبت به آب است. تری‌کلرواتیلن یک حلال غیرقطبی است که معمولاً در حلال‌های آلی مانند اتر و اتانول حل می‌شود.

کاربرد

• پاک‌کننده صنعتی: به عنوان پاک‌کننده طبیعی و چربی‌زدای فلزات و قطعات مکانیکی.
• صنعت نساجی: به عنوان عامل سفیدکننده و تمیزکننده در فرآیندهای تولید و تکمیل پارچه‌ها.
• تولید محصولات شیمیایی: به عنوان واسطه شیمیایی در تولید مواد دیگر.
• استفاده‌های پزشکی: در گذشته به عنوان ماده بی‌حس‌کننده، اما استفاده از آن کاهش یافته است.

ایمنی و مضرات

تری‌کلرواتیلن می‌تواند خطرات مختلفی برای سلامتی انسان به همراه داشته باشد:

• ممکن است باعث تحریک چشم‌ها و پوست شود.
• تأثیرات منفی بر سیستم عصبی.
• شناسایی به عنوان یک ماده کارسینوژن (سرطان‌زا) که می‌تواند به کبد و کلیه آسیب بزند.

اثرات زیست‌محیطی

تری‌کلرواتیلن یک آلاینده مهم صنعتی است که می‌تواند بر کیفیت آب‌های زیرزمینی تأثیر بگذارد. این ماده به راحتی به خاک و آب‌های زیرین نشت می‌کند و می‌تواند باعث آلودگی شدید محیط‌زیست شود. پاکسازی مناطق آلوده به تری‌کلرواتیلن از لحاظ هزینه و فرآیند بسیار پیچیده و چالش‌برانگیز است.

استفاده از حلال‌های چربی‌زا، به ویژه تری‌کلرواتیلن، به دلیل قدرت پاک‌کنندگی بالا و کاربردهای وسیع، در صنایع مختلف رایج است. با این حال، آگاهی از خطرات و استفاده مسئولانه از این مواد برای حفظ سلامت انسان و محیط‌زیست ضروری است.

پاک‌کننده‌های مبتنی بر آب

آب،  به عنوان یک حلال، زیرمجموعه‌ای از دسته حلال‌ها محسوب می‌شود و حلال‌های چربی‌زدا مبتنی بر آب از آن به عنوان حلال اصلی استفاده می‌کنند. این پاک‌کننده‌ها می‌توانند شامل شوینده‌ها، اصلاح‌کننده‌های pH، بیلدرها و عوامل کیل‌کننده باشند و از مواد اسیدی یا قلیایی تشکیل می‌شوند.

ترکیبات مورد استفاده:

• ترکیبات اسیدی: اسید سیتریک، اسید استیک
• ترکیبات قلیایی: آمونیاک، سفیدکننده

 حلال‌های پاک‌کننده نفتی

حلال‌های مبتنی بر نفت، برای حل کردن باقی‌مانده‌ها از نفت استفاده می‌شوند و در حذف تجمعات روغنی و چربی بسیار مؤثر هستند. این حلال‌ها شامل اسپریت‌های معدنی، ترکیبات آلی فرار (VOCs) و سایر حلال‌های کلردار مانند تری کلرواتان، تری کلرواتیلن، بنزن و زایلن هستند.

ویژگی‌ها و مزایا این دسته از حلال ها عبارتند از :

• قدرت پاک‌کنندگی بالا: قادر به حل کردن روغن، گریس، هیدروکربن و کربن سوخته.
• کاربرد در صنایع مختلف: از جمله صنعت نفت و گاز و صنایع تولیدی.

حلال شستشو

در بسیاری از فرآیندها و پروژه‌های آزمایشگاهی و صنعتی، لازم است که قبل از انجام آزمایش، شرایط و محیط آن به‌گونه‌ای آماده شود. **حلال‌های شستشو** برای این منظور استفاده می‌شوند و باید بر اساس نوع آلودگی ظرف انتخاب شوند.

انواع حلال‌های شستشو:

• آب مقطر : خالص‌سازی شده و بدون ناخالصی.
• اتانول صنعتی : حلال کارآمد در صنایع مختلف.
• استون صنعتی : حلال متداول برای شستشوی ظروف شیشه‌ای.
• هیدروکلریک اسید صنعتی : برای شستشوی ظروف آزمایشگاهی و کنترل pH.
• آب اکسیژنه : به عنوان ضدعفونی‌کننده و سفیدکننده.

متیل اتیل کتون (MEK)

متیل اتیل کتون (MEK) یک مایع بی‌رنگ با بویی شیرین است که در دمای اتاق مایع می‌باشد. این ماده کاربردهای وسیعی در صنایع مختلف دارد.

کاربردها

• صنعتی: در تولید رنگ‌ها و پوشش‌ها.
• مواد اولیه شیمیایی: برای سنتز ترکیبات شیمیایی دیگر.
• آزمایشگاه: به عنوان حلال در واکنش‌های شیمیایی.

 ایمنی و خطرات

• تحریک پوست و چشم‌ها.
• نیاز به تجهیزات ایمنی و تهویه مناسب.

 آب اکسیژنه (هیدروژن پراکسید)

آب اکسیژنه، یک مایع بی‌رنگ و چسبناک است که به عنوان یک اکسیدکننده قوی عمل می‌کند. این ماده کاربردهای وسیعی در صنعت و پزشکی دارد.

کاربرد

• ضد عفونی‌کننده: برای ضدعفونی سطوح و ابزار پزشکی.
• سفیدکننده: در صنعت نساجی و کاغذسازی.
• درمان پزشکی: برای درمان زخم‌ها.

 ایمنی و خطرات:

• غلظت‌های بالا می‌توانند باعث سوختگی‌های شیمیایی شوند.
• نیاز به استفاده ایمن و آگاهی از خطرات.

تفاوت بین پاک‌کننده‌های مبتنی بر آب و مبتنی بر حلال

• پاک‌کننده‌های مبتنی بر آب: از عملکرد صابون و فوم استفاده می‌کنند و قادر به حل کردن آلاینده‌های مبتنی بر آب و نفتی هستند.
• پاک‌کننده‌های مبتنی بر حلال: به انحلال شیمیایی روغن‌ها و گریس‌ها وابسته‌اند.

نتیجه‌گیری

حلال‌های تمیزکننده نقش مهمی در حفظ پاکیزگی و بهداشت در صنایع و زندگی روزمره دارند. انتخاب صحیح و استفاده ایمن از آن‌ها ضروری است تا از مزایای آن‌ها بهره‌مند شویم و از معایب احتمالی جلوگیری کنیم.